نقش شیر آتش‌نشانی در سیستم‌ اطفای حریق مدرن

شیر آتش نشانی یک وسیله است که برای قطع یا وصل کردن جریان آب یا سایر مایعات از طریق یک سیستم لوله‌کشی استفاده می‌شود. این شیرها به آتش‌نشانان اجازه می‌دهند که به آب مورد نیاز برای خاموش کردن آتش دسترسی پیدا کنند.

آن‌ها با باز و بسته کردن یا تنظیم جریان آب در لوله‌ها و کانال‌ها کار می‌کنند و در انواع مختلف برای استفاده در حوزه‌های مختلف، از جمله حوزه‌ی آتش‌نشانی، طراحی شده‌اند.

^{انواع شیرهای آتش نشانی}

^{1- شیرهای ایستاده یا هایدرانت ها (Hydrant valves)}

شیرهای آتش نشانی که در مکان‌های مختلف مانند سازمان‌ها، اماکن تجاری و آموزشی استفاده می‌شوند، مستقیماً به سیستم آب منطقه وصل می‌شوند. این شیرها به آتش‌نشانان امکان می‌دهند که در صورت وقوع حریق، به راحتی به آب مورد نیاز دسترسی داشته باشند.

شیرهای آتش نشانی به دو نوع، شامل نصب بر روی سطح زمین و زیرزمینی، تقسیم می‌شوند.

^{2- شیرهای تست و تخلیه مسیر جریان (Test and Drainage Valves)}

در سیستم‌های اطفای حریق مانند شبکه اسپرینکلر، از شیرهای تخلیه برای بررسی عملکرد سیستم و تخلیه آب غیرضروری استفاده می‌شود. این شیرها معمولاً از جنس استیل استنلس یا برنج ساخته می‌شوند.

برای انتخاب شیرهای تست و تخلیه، طراحان باید به حجم ورودی و خروجی آب از خط اطفای حریق توجه کنند.

^{٣- شیرهای پروانه‌ای با قابلیت ارسال سیگنال نظارت (Butterfly Valve supervisory switch)}

شیرهای پروانه‌ای سوئیچ ناظر، در سیستم‌های اطفای حریق برای جداسازی مناطق مختلف از یکدیگر استفاده می‌شوند و همچنین برای کنترل جریان آب استفاده می‌گردند. این شیرها در ابتدای خطوط سیستم اطفا حریق نصب می‌شوند. از ویژگی‌های این شیرها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

1. قابلیت تشخیص وضعیت شیر (باز یا بسته) به صورت دیداری.
2. امکان ارسال سیگنال به کنترل پنل از طریق سیم‌کشی موجود درون گیربکس و تیغه‌های کنتاکتور.
3. ارسال هشدار به پنل کنترلی در صورت قطعی شدن جریان برق.
4. استفاده از گیربکس که باعث سرعت بالاتر در باز و بسته کردن شیر می‌شود، به‌ویژه در شرایط اضطراری.

این ویژگی‌ها باعث بهبود عملکرد و کارایی شیرهای پروانه‌ای سوئیچ ناظر در سیستم‌های اطفای حریق می‌شود.

^{4- شیرهای دروازه‌ای ساقه بلند OS&Y ((outside stem and yoke) Gate Valves)}

شیرهای دروازه‌ای با ساقه بالارونده، با چرخش ساقه، ساقه به داخل یا خارج از شیر حرکت می‌کند که این حرکت باعث باز یا بسته شدن شیر می‌شود. این نوع شیرها برای قطع جریان سیال یا کنترل ناحیه‌ای در سیستم‌های ایمنی اطفای حریق استفاده می‌شوند و جایگزین مناسبی برای شیرهای پروانه‌ای سوئیچ ناظر هستند.

برای تشخیص وضعیت و حالت شیر در سیستم، یک نشانگر معمولاً بر روی شیر نصب می‌شود تا مشخص شود که شیر باز یا بسته است، بدون نیاز به توجه به دستگیره شیر. همچنین، این سویچ‌ها سیگنالی از وضعیت شیر دریافت می‌کنند و آن را به پنل کنترلی ارسال می‌کنند تا افراد در محل مطلع شوند که شیر چگونه تنظیم شده است.

این شیرها قابل نصب در داخل و خارج از سیستم اطفای حریق هستند و برای اینکه در صورت وقوع حریق به درستی کار کنند، بسیار مناسب می‌باشند.

^{5- شیرهای دروازه‌ای با ساقه ثابت (Gate valves Fixed stem)}

شیرهای با ساقه ثابت، با چرخش ساقه به داخل و خارج نمی‌شوند ولی باز و بسته شدن دروازه را کنترل می‌کنند. این شیرها در سیستم‌های امنیتی اطفای حریق به عنوان شیرهای ورودی و کنترل ناحیه‌ای استفاده می‌شوند و جایگزین مناسبی برای شیرهای پروانه‌ای سوئیچ ناظر و شیرهای دروازه‌ای با ساقه متحرک هستند.

آن‌ها معمولاً در زیرزمین نصب می‌شوند تا از خطر یخ‌زدگی جلوگیری کنند.

برای بررسی وضعیت شیر، از نشانگرهای دستی استفاده می‌شود که به جای دسته شیر (Wheel) نصب می‌شوند.

این نشانگرها به سادگی می‌توانند وضعیت باز یا بسته بودن شیر را نشان دهند و می‌توانند دستورات باز و بسته کردن شیر را به آن ارسال کنند تا به‌طور مداوم وضعیت شیر را نظارت کنند.

^{6- شیرهای یک طرفه (Check Valves)}

چک ولوها یا شیرهای یک طرفه، فقط به جریان آب اجازه می‌دهند که در یک جهت حرکت کند. این شیرها جلوی بازگشت آب به سمت پایین‌دست را می‌گیرند و از تجهیزات مختلف، مانند سیستم‌های آتش نشانی، محافظت می‌کنند.

^{7- شیرهای فشار شکن از نوع کاهنده فشار (Pressure Reduced Valves)}

شیر فشار شکن یا کاهنده فشار، نوعی شیر است که فشار سیال ورودی را کاهش می‌دهد و فشار سیال خروجی را کنترل می‌کند تا آن فشار کمتر از فشار ورودی باشد. این شیرها به‌طور معمول در برج‌های بلند، شبکه‌های انتقال سیالات گسترده، مخازن صنعتی بزرگ و سیستم‌های دیگر استفاده می‌شوند تا فشار بیش از حد را که ممکن است بر سیستم اعمال شود، کاهش دهند.

استفاده از این شیرها عمر تجهیزات سیستم را طولانی‌تر می‌کند و باعث صرفه‌جویی در مصرف آب مخزنی برای کارهای غیرضروری می‌شود.

^{8- شیر فشار شکن از نوع تخلیه فشار (Pressure Relief Valves)}

شیرهای اطمینان با تعدیل فشار، وظیفه حفاظتی دارند. زمانی که فشار سیال ورودی به آن‌ها از حد مشخصی بالاتر می‌رود، به‌طور خودکار عمل می‌کنند و سوپاپ آن‌ها باز می‌شود.

این باعث می‌شود که مازاد سیال تخلیه شود و فشار را به سطح استاندارد برساند. این عمل باعث جلوگیری از خطراتی مانند انفجار در سیستم انتقال سیال می‌شود.

هنگامی که فشار به مقداری کمتر از حداکثر فشار قابل تحمل شیر اطمینان می‌رسد، سپس شیر به طور خودکار دوباره بسته می‌شود.

^{9- شیرهای سیلابی (Deluge Valves)}

شیرهای اطمینان با تنظیم فشار، مأمنانه عمل می‌کنند. وقتی فشار سیال ورودی به آن‌ها از حد مشخصی بیشتر می‌شود، به‌طور خودکار فعال می‌شوند و سوپاپ آن‌ها باز می‌شود.

این باعث می‌شود که مازاد سیال تخلیه شود و فشار را به سطح استاندارد برسانند، که از خطراتی مانند انفجار در سیستم انتقال سیال جلوگیری می‌کند. وقتی فشار به حداقل مجاز شیر اطمینان می‌رسد، سپس شیر به‌طور خودکار دوباره بسته می‌شود.

^{10- شیرهای سیامی یا شیرهای اتصال آتش نشانی (Siamese valves or FDC Valves)}

یکی از مهم‌ترین و پرکاربردترین شیرآلات آتش‌نشانی در ساختمان‌ها، شیر سیامی است. این شیر دارای دو ورودی است که یکی در دیوار ورودی ساختمان و دیگری در خروجی ساختمان نصب می‌شود.

وظیفه شیر سیامی انتقال آب به سیستم اطفای حریق در داخل ساختمان را بر عهده دارد. انتخاب سایز شیر سیامی بستگی به اندازه ساختمان، حجم سیستم اطفای حریق و عوامل دیگر دارد.

جنس اصلی شیر سیامی عمدتا استنلس استیل است و پوشش نهایی آن می‌تواند شامل رزین اپوکسی، رنگ الکترواستاتیک یا رنگ سازمانی باشد.

^{11- شیرهای (سیستم) کنترل ناحیه‌ای (ZONE control Valves)}

سیستم شیر کنترل منطقه از چهار بخش تشکیل شده است: شیر پروانه‌ایی که سیگنال ارسال می‌کند، نشانگر جریان آب، نمایشگر فشار و شیر تست و تخلیه. این سیستم برای ساختمان‌هایی استفاده می‌شود که سیستم اطفا حریق آن‌ها از چندین منطقه یا زون تشکیل شده است.

با استفاده از این سیستم، منطقه‌ای که آتش در آن شناسایی می‌شود، دقیق‌تر مشخص می‌شود و پوشش اطفای حریق بهتری دارد.

هنگامی که یک یا چند اسپرینکلر به دلیل حریق یا عوامل دیگر فعال می‌شوند یا شیر تست باز می‌شود، فلوسوئیچ جریان آب را تشخیص داده و این سیگنال نشان می‌دهد که آب در کدام ناحیه تخلیه می‌شود.

اگر لازم باشد، شیر پروانه‌ای می‌تواند جریان آب را در ناحیه مورد نظر قطع کند. همچنین، این سیستم به وضوح نشان می‌دهد که شیر پروانه‌ای در حال باز یا بسته شدن است.

^{١2- صافی‌ها (Strainers)}

صافی‌ها برای جداسازی ذرات مختلف از جریان آب در سیستم‌های اطفای حریق طراحی شده‌اند تا از پمپ‌ها، تجهیزات و شیرآلات محافظت کنند و اقتصادی‌تر باشند.

این صافی‌ها معمولاً در نزدیکی ورودی شیرها نصب می‌شوند و از جنس صفحه‌ای شکل هستند. آن‌ها شامل بخشی برای اتصال به لوله، صفحه‌های جداسازی ذرات، و قسمتی برای خروجی آب و پلاگ می‌باشند که به راحتی می‌توان آن را از لوله جدا کرد و تمیزکاری و تعمیر آن را ساده می‌کند.

استفاده از صافی‌های صفحه‌ای شکل، جلوگیری مؤثری از ورود ذرات خارجی به سیستم و بهبود عملکرد و عمر مفید تجهیزات را فراهم می‌آورد.

^{١3- سویچ جریان سیال (Flow switch)}

سویچ جریان یا فلو سویچ، با استفاده از نیرویی که سیال در هنگام حرکت ایجاد می‌کند، عمل می‌کند. این تجهیزات در داخل لوله‌هایی که سیال از آن‌ها عبور می‌کند نصب می‌شوند.

آن‌ها با استفاده از فشار سیال که توسط جریان سیال ایجاد می‌شود، دستورات مورد نیاز برای تغییر وضعیت دیگر بخش‌های سیستم را ارسال می‌کنند.

این دستورات می‌تواند شامل روشن یا خاموش کردن پمپ‌ها یا فن‌ها، فعال یا غیرفعال کردن زنگ خطر، باز یا بسته کردن شیرهای اتوماتیک و دیگر عملیات مشابه باشد.